مقدمه
اسب یکی از گونههای چندفصلزای فصلی است که فعالیت تولیدمثلی آن تحت تأثیر عواملی مانند طول روز، دما و دسترسی به منابع غذایی قرار دارد. افزایش طول روز در فصل بهار و تابستان باعث افزایش ترشح هورمونهای تولیدمثلی همچون LH و در نتیجه بالا رفتن سطح تستوسترون در نرها و آغاز فصل فحلی در مادهها میشود.
در نیمکره شمالی، فصل طبیعی جفتگیری اسبها معمولاً از آوریل تا سپتامبر است. مطالعات پیشین نشان دادهاند که تغییرات فصلی در طول روز بر باروری و کیفیت اسپرم در نرها اثر مستقیم دارد. با این حال، اطلاعات محدودی درباره تغییرات فصلی غلظت تستوسترون در اسبهای نر عرب استان خوزستان (با شرایط اقلیمی خاص و طول روز متفاوت) در دسترس بود. این مطالعه با هدف بررسی این تغییرات در شرایط نوری طبیعی انجام شد.
مواد و روشها
محل مطالعه و شرایط اقلیمی
تحقیق در استان خوزستان، شهر اهواز (عرض جغرافیایی ۴۸°۴۰′N، طول جغرافیایی ۳۱°۲۰′E، ارتفاع ۲۲٫۵ متر از سطح دریا) انجام شد. این منطقه دارای میانگین بارندگی سالانه ۱۵٫۴۸ میلیمتر و دامنه دمایی بین ۱ تا ۵۰ درجه سانتیگراد است.
حیوانات مورد مطالعه
در این پژوهش ۲۳ رأس اسب نر عرب سالم، ۳ تا ۱۵ ساله، با وزن ۴۵۰ تا ۶۰۰ کیلوگرم مورد بررسی قرار گرفتند. همه اسبها با جیره استاندارد تغذیه شده و در اصطبل نگهداری میشدند.
زمانبندی نمونهگیری
برای بررسی اثر تغییرات فصلی، نمونهگیری خون در دو بازه زمانی انجام شد:
-
فصل جفتگیری: مه تا ژوئن (انقلاب تابستانی؛ طول روز ۱۴ ساعت و ۱۱ دقیقه)
-
فصل غیر جفتگیری: نوامبر تا دسامبر (انقلاب زمستانی؛ طول روز ۱۰ ساعت و ۲۶ دقیقه)
روش جمعآوری نمونه و آنالیز هورمونی
از هر اسب ۱۰ میلیلیتر خون از ورید وداج گرفته و پس از سانتریفیوژ، سرم در دمای °۲۰- سانتیگراد نگهداری شد. غلظت تستوسترون با استفاده از کیت رادیوایمونواسی (RIA) و حساسیت حداقل ۰٫۰۵ نانوگرم/میلیلیتر اندازهگیری شد. تمامی نمونهها بهصورت دو بار تکرار در یک نوبت آزمایش شدند.
تحلیل آماری
مقایسه میانگین غلظت تستوسترون در دو فصل با آزمون t زوجی انجام شد. دادههای دمای محیط، رطوبت نسبی و میزان نور خورشید نیز بین دو فصل مقایسه شدند.
نتایج
دادههای اقلیمی نشان داد که طول روز در فصل تابستان بهطور معنیداری بیشتر از زمستان است (۸۳۶٫۷ دقیقه در برابر ۶۲۰٫۷ دقیقه، p<۰.۰۵) و دمای محیط نیز در تابستان بالاتر بود (۳۸٫۴°C در برابر ۹٫۷°C).
میانگین غلظت سرمی تستوسترون در فصل جفتگیری ۱٫۰۸ ± ۰٫۰۷۸ نانوگرم/میلیلیتر و در فصل غیر جفتگیری ۰٫۶۵ ± ۰٫۱۱ نانوگرم/میلیلیتر بود که اختلافی معنادار نشان داد (p<۰.۰۵).
بحث
نتایج این مطالعه وجود یک ریتم فصلی در چرخه تولیدمثلی اسبهای نر عرب در خوزستان را تأیید میکند. این الگو مشابه یافتههای پیشین در دیگر نژادهای اسب و پونیها در نیمکره شمالی است که بالاترین غلظت تستوسترون را در فصل جفتگیری و پایینترین میزان آن را در زمستان گزارش کردهاند.
نقش فوتوپریود (طول روز) در این تغییرات کلیدی است؛ نور از طریق شبکیه به غده صنوبری منتقل و باعث کاهش ترشح ملاتونین میشود. کاهش ملاتونین، افزایش ترشح GnRH را تحریک میکند که خود منجر به افزایش LH و در نهایت تحریک سلولهای لیدیگ بیضه برای تولید تستوسترون میگردد.
جالب اینکه، دمای بسیار بالای تابستان در خوزستان اثر منفی قابلتوجهی بر ترشح تستوسترون نداشت، که نشاندهنده سازگاری فیزیولوژیکی اسبهای عرب این منطقه با شرایط آبوهوایی گرم است.
نتیجهگیری
-
غلظت تستوسترون در اسبهای نر عرب در فصل جفتگیری بهطور معنیداری بالاتر از فصل غیر جفتگیری است.
-
طول روز عامل اصلی تنظیم چرخه هورمونی در این نژاد محسوب میشود.
-
شرایط آبوهوایی گرم خوزستان اثر منفی قابلتوجهی بر ترشح تستوسترون ندارد.
دانلود فایل مقاله Serum testosterone in Arabian stallions during breeding and non-breeding seasons in Iran | October ۱۲, ۲۰۱۱
